Sekuyiminyaka engaphezu kwamashumi amabili selokhu kwaqubuka ubandlululo, kepha akunakuphikwa ukuthi izingxenye ezinkulu zeNingizimu Afrika zisahlukaniswe kakhulu ngokobuhlanga. Ziningi izizathu zalokhu – ifa lokuhlelwa kobandlululo ngokwebala, iguquko kwezomnotho oluhamba kancane, ukufinyelela kwezemfundo – iqiniso ukuthi ingxoxo exakile. Kepha hamba uye ngasogwini lwaseThekwini bese uthola isithombe esihluke kakhulu, abagijimi, abagibeli bamabhayisikili nabatshuzi bezinhlanga zonke beshawa umoya wolwandle!
Indaba yamabhishi aseThekwini endaweni ethokozisayo. Kudala ngaphambi kokuba ubandlululo luphasiswe ngokomthetho nguhulumeni, idolobha laseThekwini lase likhawulele ukusetshenziswa kwenye yezimpahla zalo eziligugu kakhulu:
Ngenkathi amabhenki esihlabathi onqenqemeni olusenyakatho yaseThekwini eqala ukubekelwa ukubhukuda kwezikaqedisizungu ngo-1857 kwathiwa yi-‘Bay Beach ‘, izakhiwo ezazikhona zazibekelwe ukusetshenziswa abahlali abamhlophe. Ugu lwe-Indian Ocean lwaqanjwa ngokuthi ‘i-Back Beach’ ekuqaleni kwakungavumelekile kubhukudwe kulo ngenxa yamagagasi anamandla nemisinga engalindelekile. Ngemuva kweMpi yaseNingizimu Afrika yango-1899-1902 inani labantu baseThekwini lakhula ngokushesha futhi i- ‘Back Beach’ yathuthukiswa yaba enye yezindawo ezikhangayo ezingasogwini lolwandle eNingizimu Afrika. Le ndawo yaqanjwa kabusha ngokuthi ‘Ocean Beach’ le ndawo yaguqulwa yaba nezinsika, izindlela zokuhamba ezindlini kanye nendawo yokubhukuda eyenzelwe ukusetshenziswa, yize ukwahlukaniswa ngokobuhlanga emabhishi kwakungakaqiniswa ngumthetho. Ngonyaka we-1929, uMkhandlu waseThekwini wabekela eceleni ugu lolwandle olusuka e-Vetch’s Pier luye emanzini okuphuza itheku ukuze kusetshenziswe ababhukudi base-Afrika, kwathi ngonyaka olandelayo ukuhlukaniswa kwamabhishi kwaqalwa ngokusemthethweni eNatal ngesaziso se- Provincial Notice No. 206 of 1930.
Ngemuva kokusungulwa kobandlululo ngonyaka ka-1948 uhulumeni we-National Party wabeka izidingo ezibonakalayo zokuhlukaniswa kwezinhlanga. Yize umthetho we-Reservation of Separate Amenities Act ka-1953 wawungenazo izincazelo ezithile zamabhishi, kwaqale kwalungiswa ukuthi kufakwe amabhishi ngo-1960, kwalandelwa umthetho olandelayo wesifundazwe eminyakeni embalwa kamuva. Yaphasiswa ngo-1967, i-Reservation of Separate Amenities Ordinance No. 37 (Natal), ayigcinanga ngokuhlukanisa wonke amabhishi aseThekwini ngokweqembu lomjaho, kepha yagcina amabhishi amahle kakhulu futhi atholakala kalula kubahlali abamhlophe. Indawo ebizwa ngokuthi yi-‘African Bathing Beach ‘yathuthwa yasuswa e-Vetch’s Pier yafakwa kule ndawo, eningizimu nje yoMfula uMngeni, osekuthiwa yi-‘Laguna Beach’. Ngaphandle kwemizamo yokuphungula ukubandlululwa kwamabhishi ngasekupheleni kweminyaka yama-1970 kanye nawo-1980, le mithetho yachithwa ngo-Okthoba 1990.https://durbanhistorymuseums.org.za/papers-publications/ ”
Ngenkathi abamhlophe baseNingizimu Afrika bebenza u-22% kuphela abantu baseThekwini, babenokufinyelela okukhethekile kumakhilomitha angaphezu kwamabili ogwini olungaphambili, nabantu abamnyama baseNingizimu Afrika, ababenza ama-46% wabantu basemadolobheni, belinganiselwe kumamitha angu-650 kuphela.
DA councillor, Martin Meyer, poses in front of the contentious sign Ngokuphela kobandlululo olwandle lwaseThekwini lwawela ezikhathini ezinzima, njengoba inqwaba yabantu abamhlophe bashiya enkabeni yedolobha baya ezindaweni ezisenyakatho. Izakhiwo eziningi bezinganakwa kakhulu noma zishiyiwe futhi amabhishi aphenduka indawo yobugebengu. Kwakungenxa yokulungiselela iNdebe Yomhlaba ka-2010 kuphela lapho lo mgwaqo wakhiwa khona. Kuthunyelwe ukwakhiwa kabusha kogu lolwandle kwasala isikhumbuzo esisodwa sendawo edlule yobumnyama – uphawu olwalubhalwe ukuthi “African Bathing Beach” lwalusabonakala kwelinye lamabhokisi kagesi eLaguna Beach, indawo engasogwini ngaphambili eyayikhethwe njenge ibhishi ‘elimnyama’ lokugeza. Kube nempikiswano mayelana nokuthi ngabe lolu phawu kumele luhlale luyingxenye yomlando weTheku, noma ngabe luhlasele kakhulu, futhi luze ludide nezivakashi zomhlaba wonke, ezingase zingaboni ukuthi lolu phawu lungumlando.
Noma ngabe umi kuphi enkulumweni mpikiswano, akunakuphikwa ukuthi umgwaqo ohamba phambili waseThekwini manje usuyindawo ehlanganiswe kahle, futhi ngokuvulwa kwakamuva nje ukumwetshwa komgwaqo owenza izivakashi ezisogwini lolwandle zikwazi ukuhamba ngokukhululeka zisuka emlonyeni wetheku ziye eBlue Lagoon, Uhambo oluphambili lwaseThekwini manje selungancintisana nabaphambili emhlabeni, lwamukele izivakashi ezivela kuzo zonke izizinda ezingasogwini olufudumele.
Izithombe izilokotho ze- www.iolproperty.co.za, wikipedia.org kanye ne-www.iol.co.za

