Umhlaba Ungowethu

Ngenkathi uMasipala weTheku uqamba kabusha imigwaqo yawo eminingi eminyakeni embalwa edlule, omunye wemigwaqo emikhulu yedolobha washintshwa ukuba u-West Street waba u-Dr Pixley KaSeme Street. Ikheli le- Durban City Hall, isakhiwo esinomlando nesibalulekile ngokwenhlangano yenkululeko, lishintshile ngenxa yalokho. Ukuqanjwa kabusha kuka-West Street mhlawumbe kwaba olunye lwezinguquko ezibaluleke kakhulu ezenziwayo futhi kukhomba iqhaza elibalulekile uKaSeme alibamba emlandweni weTheku,  nakulo lonke izwe.

Pixley ka Isaka Seme on his graduation from Columbia University in 1906
Pixley ka Isaka Seme on his graduation from Columbia University in 1906

Omunye wabesilisa owaba ngowokuqala ukusebenza kwezomthetho eNingizimu Afrika, uPixley ka Isaka Seme naye ungomunye ophikisana nencwadini esanda kushicilelwa,ethi-The Land is Ours, ebhalwe ngummeli uTembeka Ngcukaitobi. Le ncwadi, okuyimanje ifakwe ekufundweni kwencwadi kwansuku zonke kuSAFM, ixoxa indaba yabameli bokuqala abamnyama baseNingizimu Afrika abasebenza ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. Inikeza imininingwane yamacala asemthethweni, kanye nemilando yamadoda ahlukahlukene, le ncwadi ihlola ukuthi uKaSeme nozakwabo bazama kanjani ukuhlanganisa umthetho nezombusazwe zangaleso sikhathi, ezazibukela phansi iqhaza labesilisa abamnyama emphakathini waseNingizimu Afrika.

Njengoba igama liphakamisa, lencwadi ibuye ibheke nokuthathwa komhlaba owawukade ungowabantu abamnyama – ingxoxo eyayikhuluma ngezihloko ezithile – ukuthi i-Cape Frontier Wars yaholela kanjani kubantu abakhuluma isiXhosa ukuthi balahlekelwe iziqephu ezinkulu zomhlaba wabo kumakholonisi ase-Europe.

UTembeka Ngcukaitobi ungummeli weNkantolo eNkulu. Uneziqu ze-BProc, i-LLB (Unitra), i-LLM (e-Rhodes) ne-LLM (e-London School of Economics), futhi waba yingxenye yethimba labameli ababephikisana eNkantolo eNkulu yase-North Gauteng ngokukhishwa kombiko we-state capture.

Umhlaba ungowethu: I-South Africa’s First Black Lawyers kanye ne-Birth of Constitutionalism iyatholakala ifinqiwe www.exclusivebooks.co.za nange e-format via www.amazon.com

Izithombe zikaPixley KaSeme ngezilokotho ze- www.sahistory.org.za